Şəkərli Diabet və Onun İlkin Əlamətləri
Şəkərli Diabet və Onun İlkin Əlamətləri
Son illərdə şəkərli diabet dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da ən geniş yayılan xroniki xəstəliklərdən birinə çevrilib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, xəstəliyin ilkin əlamətləri vaxtında tanınmadıqda ciddi sağlamlıq fəsadları yarana bilər. Davamlı susuzluq hissi, tez-tez sidiyə getmə, səbəbsiz çəki itkisi və yorğunluq kimi əlamətlər bəzən diqqətdən kənarda qalır. Buna görə də diabetin erkən diaqnostikası və ilkin simptomlar barədə maariflənmək xəstəliyin idarə olunmasında mühüm rol oynayır.
Canlixeber.com sizlər üçün şəkərli diabet və ilkin əlamətləri ilə bağlı araşdırma aparıb.
Şəkərli diabet nədir?
Şəkərli diabet, orqanizmdə qlükozanın (şəkərin) hüceyrələr tərəfindən mənimsənilməsinin pozulması ilə xarakterizə olunan xroniki metabolik xəstəlikdir.
Bu xəstəlik, mədəaltı vəzinin yetərincə insulin hormonu ifraz edə bilməməsi və ya hüceyrələrin bu hormona qarşı həssaslığını itirməsi nəticəsində yaranır. İnsulin çatışmadıqda və ya effektiv fəaliyyət göstərmədikdə, qanda şəkərin səviyyəsi normadan çox yüksəlir.
Şəkərli diabetin hansı növləri var?
Tibbdə şəkərli diabetin əsasən iki böyük növü fərqləndirilir. Birinci tip diabet (Tip 1) immun sisteminin mədəaltı vəzinin insulin istehsal edən hüceyrələrini məhv etməsi ilə ortaya çıxır və adətən gənc yaşlarda başlayır. İkinci tip diabet (Tip 2) isə ən çox rast gəlinən formadır və əsasən insulinin toxumalar tərəfindən düzgün istifadə edilməməsi (insulin dirənci) səbəbindən formalaşır. Tip 2 diabetin yaranmasında genetik faktorlarla yanaşı, qeyri-sağlam qidalanma, oturaq həyat tərzi və artıq çəki mühüm rol oynayır.
Xəstəliyin ilkin əlamətləri nələrdir?
Şəkərli diabetin ilkin mərhələlərində bədəndə müəyyən xəbərdarlıq siqnalları baş qaldırır. Ən geniş yayılmış ilkin əlamətlərdən biri tez-tez və normadan artıq sidiyə çıxma ehtiyacıdır (poliyuriya). Qanda şəkərin miqdarı artdıqda, böyrəklər artıq qlükozanı bədəndən kənarlaşdırmaq üçün daha intensiv işləməyə məcbur olur. Bu proses orqanizmdə maye itkisinə səbəb olur və nəticədə insanda daimi və şiddətli susuzluq hissi (polidipsiya) yaranır. Xəstələr gün ərzində adi hallardan qat-qat çox su qəbul etsələr də, susuzluq hissini yatıra bilmirlər.
Digər bir xarakterik simptom isə hüceyrələrin enerjisiz qalması səbəbindən yaranan güclü aclıq hissidir (polifaqiya). Qida qəbulundan dərhal sonra belə insan özünü ac hiss edə bilər, çünki qlükoza hüceyrələrə daxil ola bilmir. Bununla paralel olaraq, hüceyrələrin enerji mənbəyindən məhrum olması daimi yorğunluq, halsızlıq və tükənmə hissinə yol açır. İnsan kifayət qədər dincəlsə və yatsa belə, özünü enerjili hiss etməkdə çətinlik çəkir.
Çəkinin qəfil və səbəbsiz şəkildə itirilməsi də diabetin, xüsusilə də Tip 1-in erkən göstəricilərindəndir. Orqanizm şəkəri yandıra bilmədiyi üçün enerji əldə etmək məqsədilə piy və əzələ toxumalarını parçalamağa başlayır. Göz büllurunda maye balansının dəyişməsi nəticəsində yaranan müvəqqəti görmə dumanlığı da tez-tez müşahidə edilir. Dəridə quruluq, şiddətli qaşıntı və infeksiyalara qarşı həssaslığın artması diabetin ilkin işarələrindəndir. Bədəndə yaranan kiçik sıyrıqlar, kəsiklər və ya yaralar normadan çox gec və çətin sağalır. Əl və ayaqlarda keyləşmə, qarışqa gəzməsi hissi və ya iynə batması kimi nevroloji simptomlar da erkən dövrlərdə özünü büruzə verə bilər.
Diaqnostika və Erkən Müdaxilənin Önəmi
Şəkərli diabetin ilkin əlamətləri bəzən çox zəif və gizli inkişaf etdiyi üçün xəstələr tərəfindən uzun müddət diqqətdən kənarda qalır. Xüsusilə Tip 2 diabet illərlə heç bir kəskin simptom vermədən orqanizmi daxildən zədələyə bilər. Zamanında diaqnoz qoyulmadıqda, yüksək qan şəkəri damarları və sinir sistemini sıradan çıxarmağa başlayır. Bu isə gələcəkdə ürək-damar xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı və görmə itkisi kimi ağır fəsadlara yol açır.
Müasir tibb erkən mərhələdə aşkar olunan diabetin effektiv şəkildə idarə oluna biləcəyini təsdiqləyir. Xəstəliyin diaqnostikası üçün acqarnına qan şəkərinin ölçülməsi və qlikoliz olunmuş hemoqlobin (HbA1c) testi kifayətdir. HbA1c testi son 2-3 ay ərzində qanda şəkərin orta səviyyəsini dəqiq şəkildə nümayiş etdirir. İlkin əlamətlərdən bir neçəsini özündə müşahidə edən şəxslərin dərhal endokrinoloqa müraciət etməsi tövsiyə olunur. Həyat tərzinin dəyişdirilməsi, balanslı pəhriz və fiziki aktivlik diabetin qarşısının alınmasında ən güclü silahlardır. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə protokolu xəstələrin tam sağlam və keyfiyyətli ömür sürməsini təmin edir.
