Azadlıq, yoxsa Atillik? Freelans Həyatının Psixologiyası
Müasir iş dünyasındAzadlıq, yoxsa Atillik? Freelans Həyatının Psixologiyasıa freelans (sərbəst) fəaliyyət həm böyük bir azadlıq, həm də ciddi bir fərdi məsuliyyət simvoludur. Bir çox insan elə düşünür ki, ofis rejimindən xilas olmaq insanı təbii olaraq tənbəlliyə və nizamsızlığa sürükləyir. Lakin bu sualın cavabı göründüyündən daha mürəkkəbdir və birbaşa insanın özünüidarəetmə bacarığından asılıdır.
Canlixeber.com sizlər üçün freelans fəaliyyətin insan psixologiyasına və iş məhsuldarlığına təsirini elmi və praktiki tərəfdən təhlil edib.
Tənbəllik İllüziyası: Niyə Elə Görünür?
Ev mühitində işləmək diqqəti yayındıran amillərin (məsələn, rahat çarpayı, televizor və ya mətbəx) bolluğu ilə xarakterizə olunur. Ofisdəki korporativ nəzarətin olmaması bəzi fərdlərdə işi davamlı olaraq təxirə salmaq (prokrastinasiya) vərdişini stimullaşdıra bilər.
Psixoloji araşdırmalar göstərir ki, xarici motivasiya (rəis qorxusu, cərimələr) olmadıqda, daxili motivasiyası zəif olan insanlar asanlıqla tempdən düşürlər. Bu vəziyyət kənardan “tənbəlləşmə” kimi görünsə də, əslində struktur çatışmazlığından qaynaqlanan fəaliyyətsizlikdir. Çünki insan beyni sərhədlər və müəyyən qaydalar olmadıqda enerjiyə qənaət rejiminə keçməyə meyllidir.
Həmçinin, freelans iş rejimində “Parkinson Qanunu” tez-tez özünü göstərir: iş, onun yerinə yetirilməsi üçün ayrılan bütün vaxtı dolduracaq qədər genişlənir. Nəticədə, iki saata bitəcək bir tapşırıq bütün günə yayılır və bu da insanın gün ərzində passivləşməsinə səbəb olur.
Real Reallıq: Müstəqilliyin Gətirdiyi Ağır Məsuliyyət
Digər tərəfdən, araşdırmalar sübut edir ki, uğurlu freelanslar əslində ofis işçilərindən daha çox intizama sahib olmalıdırlar. Sərbəst iş rejimində “işləməsən, qazanmayacaqsan” prinsipi dominantlıq təşkil edir. Bu sərt reallıq insanı davamlı olaraq aktiv qalmağa və yeni layihələr axtarmağa məcbur edir.
Tədqiqatlara görə, sərbəst çalışanlar öz vaxtlarını idarə etmək üçün daha çox zehni enerji sərf edirlər. Onlar təkcə öz işlərini görmürlər, həm də özlərinin meneceri, mühasibi və marketoloqu olurlar. Bu qədər fərqli rolu eyni anda icra edən bir insanın həqiqi mənada tənbəl olması praktiki cəhətdən qeyri-mümkündür.
Əksinə, bir çox freelans işçi “tənbəllikdən” deyil, həddindən artıq işləməkdən və tükənmə (burnout) sindromundan əziyyət çəkir. İş və şəxsi həyat arasındakı sərhədlərin silinməsi insanı günün 24 saatı iş barədə düşünməyə vadar edə bilər.
Psixoloji Tədqiqatların Nəticələri
Öz müqəddəratını təyin etmə (Self-Determination) nəzəriyyəsinə görə, muxtariyyət insan motivasiyasını artıran ən mühüm amillərdən biridir.
Araşdırmalar göstərir ki, öz iş qrafikini sərbəst təyin edən insanlar işlərindən daha çox həzz alırlar. Lakin bu muxtariyyət yalnız yüksək emosional zəka və özününizamlamaya malik fərdlərdə müsbət nəticə verir. İntizamsız fərdlər üçün isə bu azadlıq xaos və stress mənbəyinə çevrilir.
Harvard Business Review-nun hesabatlarında qeyd olunur ki, freelans fəaliyyət insanın daxili xüsusiyyətlərini dəyişmir, sadəcə onları böyüdücü şüşə altında göstərir. Yəni, insan onsuz da tənbəlliyə meyllidirsə, freelans mühit bu xüsusiyyəti daha qabarıq şəkildə üzə çıxarır. İntizamlı və məqsədyönlü insanlar isə bu sərbəstlikdən istifadə edərək öz potensiallarını maksimum dərəcədə reallaşdırırlar.
Beləliklə, freelans iş formatının özü insanı avtomatik olaraq tənbəlləşdirmir. O, sadəcə olaraq insanın daxili motivasiyasını və iradəsini sınağa çəkən bir katalizator rolunu oynayır. Bu rejimdə tənbəlliyə qalib gəlmək üçün fərdi iş zonası yaratmaq və ciddi gündəlik planlama tətbiq etmək şərtdir. Müasir dövrdə uğurun açarı harada və necə işləməyimizdə deyil, daxili intizamımızı necə qorumağımızdadır. Doğru yanaşma ilə freelans fəaliyyət insanı tənbəlləşdirmək əvəzinə, onu daha çevik, müstəqil və məhsuldar bir peşəkara çevirir.
