Kartof çipsinin zərərləri

Çips gündəlik həyatımızda ən çox istifadə edilən atıştırmalıqlardan biri olsa da, sağlamlıq üçün ciddi təhlükələr yaradır. Tərkibindəki yüksək miqdarda yağ, duz və sintetik əlavələr onu bədən üçün adətən bir “kalori bombası”na çevirir.

Canlixeber.com mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Əvvəla onu qeyd edək ki, çips istehsalı zamanı kartof yüksək dərəcəli yağlarda qızardıldığı üçün tərkibində transfobik Yağlar (trans-yağlar) formalaşır. Trans-yağlar isə qanda zərərli xolesterinin (LDL) səviyyəsini artırır, faydalı xolesterini (HDL) isə azaldır. Bu vəziyyət birbaşa olaraq damar tıxanması və infarkt kimi ürək-damar xəstəliklərinin riskini dəfələrlə çoxaldır.

Bununla yanaşı, çipsin tərkibindəki ən böyük kimyəvi təhlükələrdən biri akrilamid maddəsidir. Akrilamid kartof kimi nişastalı qidalar 120°C-dən yüksək temperaturda qızardıldıqda təbii reaksiyalar nəticəsində yaranır. Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi akrilamidi insan sağlamlığı üçün kanserogen (xərçəng yarada bilən) maddə kimi təsnif edir. Davamlı olaraq akrilamidə məruz qalmaq hüceyrə mutasiyalarına və müxtəlif xərçəng növlərinin inkişafına şərait yaradır. Çipsin tərkibindəki həddindən artıq duz (natrium) isə orqanizmdə suyun tutulmasına və təzyiqin yüksəlməsinə səbəb olur. Yüksək arteriyan təzyiqi zamanla böyrəklərin fəaliyyətini pozur və xroniki böyrək çatışmazlığı riskini tətikləyir.

Çips istehlakı mədə-bağırsaq sisteminə də ciddi zərbə vurur. Yüksək yağlılıq və acı ədviyyatlar mədə turşuluğunu artıraraq qastrit, reflüks və xora xəstəliklərinə zəmin yaradır. Eyni zamanda, çips yüksək glisemik indeksə malik olduğu üçün qandakı şəkərin anidən yüksəlməsinə və sonra sürətlə düşməsinə səbəb olur. Bu da insulin müqavimətinin pozulmasına və II tip diabet riskinin yaranmasına gətirib çıxarır. Az lifli və aşırı kalorili bir qida olduğu üçün doyumluluq hissi vermir, nəticədə insan daha çox qida qəbul edir. Bu hal artıq çəki və piylənmə (obezite) məsələsini müasir dövrün ən böyük problemlərindən birinə çevirir.

Çipsin zərərli təsirləri təkcə fiziki deyil, həm də psixoloji və sinir sisteminə aid tərəfləri əhatə edir:

Asılılıq Yaratma Təsiri: Çipslərin tərkibinə dadı gücləndirən monosodium qlutamat (MSG və ya E621) əlavə edilir. Bu maddə beyindəki həzz mərkəzini stimullaşdıraraq insanda psixoloji asılılıq formalaşdırır.

Uşaq İnkişafına Zərəri: Uşaqların çips yeməsi onların diqqət dağınıqlığı, hiperaktivlik və öyrənmə çətinlikləri yaşamasına səbəb ola bilər.

Maddələr Mübadiləsinin Zəifləməsi: Həddindən artıq işlənmiş yağlar maddələr mübadiləsini ləngidir və bədənin təbii toksinləri xaric etmə funksiyasını zəiflədir.

Dəri Problemləri: Yüksək Yağ və duz nisbəti dəridə məsamələrin tutulmasına, sızanaqların və vaxtından əvvəl qırışların yaranmasına gətirib çıxarır.

İmmunitet Sisteminin Zəifləməsi: Tərkibindəki kimyəvi qatqı maddələri və konservantlar immun hüceyrələrinin aktivliyini aşağı salır.

Diş sağlamlığı baxımından da çips təhlükəsiz deyil, çünki yapışqan nişasta diş aralarında qalaraq bakteriyaların çoxalması üçün şərait yaradır. Bu bakteriyalar diş minasını yeyərək kariyesin və diş əti iltihabının sürətlənməsinə yol açır. Hamiləlik dövründə çips istehlakı exceeds dərəcədə zərərlidir, çünki toksik maddələr cift vasitəsilə dölə keçərək onun inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Qızartma zamanı istifadə olunan yağların dəfələrlə təkrar işlədilməsi isə toksik maddələrin konsentrasiyasını daha da artırır. Qaraciyər bu qədər ağır yağı və kimyəvi maddəni emal edərkən aşırı yükə düşür və qaraciyər piylənməsi meydana gəlir.

Yekun olaraq, çips orqanizmə heç bir vitamin, mineral və ya faydalı qida dəyəri verməyən süni bir atıştırmalıqdır. Onu mütəmadi rasiondan çıxarmaq və ya minimuma endirmək uzunömürlü və sağlam həyat üçün vacib addımdır. Çips əvəzinə sobada bişirilmiş tərəvəzlər, çərəzlər və ya təbii meyvə quruları seçmək bədənimizi bu kimyəvi yükdən qoruyacaqdır. Sağlamlığımızı qorumaq üçün nə yediyimizə diqqət yetirmək və sənaye üsulu ilə hazırlanmış qidalardan uzaq durmaq hər birimizin məsuliyyətidir.