Qorxu filmləri izləyərkən bunlara diqqət edin
Qorxu filmləri bir çox insan üçün həyəcan və əyləncə mənbəyi olsa da, insan orqanizmi və psixikası üzərində ciddi, bəzən isə uzunmüddətli mənfi təsirlər buraxır. Bu təsirləri həm qısamüddətli fizioloji reaksiyalar, həm də dərində yatan psixoloji travmalar şəklində qruplaşdırmaq olar.
Canlixeber.com mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.
Aşağıda qorxu filmlərinin insan sağlamlığına göstərdiyi psixoloji və fiziki ziyanların geniş elmi-praktiki təhlilini təqdim edirik:
Fiziki Ziyanlar və Fizioloji Təsirlər
Ürək-damar sisteminə gərginlik: Qorxu filmi izləyərkən qəfil səslər və qorxulu kadrlar bədəndə “döyüş və ya qaç” (fight or flight) reaksiyasını işə salır. Bu zaman böyrəküstü vəzilərdən sürətlə adrenalin və kortizol hormonları ifraz olunur.
Təzyiq və nəbz artımı: Hormonal dalğalanma nəticəsində ürək döyüntülərinin sayı (nəbz) kəskin artır, qan təzyiqi yüksəlir və qan damarları daralır. Ürək-damar xəstəlikləri və ya yüksək təzyiqi olan şəxslər üçün bu vəziyyət infarkt və ya insult riskini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Yuxu pozuntuları: Gərgin süjet xətti və qorxulu vizuallar beynin melatonin (yuxu hormonu) ifrazını ləngidir. İnsanlar filmdən sonra yuxuya getməkdə çətinlik çəkir, tez-tez kabuslar görür və dərin yuxu fazasına keçə bilmirlər. Xroniki yuxusuzluq isə immun sistemini zəiflədir və bədənin ümumi müqavimətini aşağı salır.
Əzələ gərginliyi və ağrılar: İzləmə zamanı bədən daim müdafiə mövqeyində olur, bu da əzələlərin uzun müddət sıxılı qalmasına yol açır. Film bitdikdən sonra insanda baş ağrısı, boyun və çiyin nahiyələrində kəskin ağrılar müşahidə oluna bilər.
Tənəffüs və həzm problemləri: Qorxu anında tənəffüs tezləşir və səthiləşir ki, bu da bəzi həssas insanlarda hiperventilyasiyaya (hava çatışmazlığı hissi) səbəb olur. Həmçinin, qan əsas orqanlardan əzələlərə doğru yönəldiyi üçün həzm sistemi müvəqqəti olaraq zəifləyir, bu da mədə sancılarına və spazmlara yol açır.
Psixoloji Ziyanlar və Zehni Təsirlər
Təşviş və anksiyete səviyyəsinin yüksəlməsi: Qorxu filmləri beyindəki emosional emal mərkəzi olan amiqdalanı həddindən artıq stimullaşdırır. Bu stimullaşdırma insanda xroniki narahatlıq, gərginlik və səbəbsiz qorxu hissi yaradır.
Fobiyaların yaranması və kəskinləşməsi: Filmlərdəki qaranlıq, tənhalıq, qapalı məkanlar və ya spesifik personajlar (məsələn, klounlar, gəlinciklər) real həyatda fobiyaya çevrilə bilər. Mövcud fobiyaları olan şəxslərdə isə bu filmlər panik atakları tətikləyir.
Hissizləşmə (Desensitizasiya): Zorakılıq və vəhşət kadrlarına mütəmadi məruz qalmaq insan beynində şəfqət və empatiya hisslərini köreldir. Zamanla fərd real həyatdakı real acılara və zorakılığa qarşı laqeydləşməyə və hisssizləşməyə başlayır.
Posttravmatik Stress Pozuntusu (PTSD): Xüsusilə uşaqlar, yeniyetmələr və ya keçmişdə travma almış şəxslər üçün bəzi dəhşətli səhnələr travmatik xatirələri canlandırır. Bu da fərddə depressiya, qarabasmalar və travma sonrası gərginlik kimi ağır psixoloji fəsadlar doğurur.
İllüziya və reallıq hissinin itməsi: İntensiv qorxu filmləri izləyicidə ətraf mühitə qarşı güvənsizlik və daimi təhlükə gözləntisi yaradır. İnsan real dünya ilə film arasındakı sərhədi psixoloji olaraq itirir, hər an hücuma məruz qalacağını düşünərək paranoid davranışlar nümayiş etdirir.
Nəticə olaraq hər bir insanın sinir sistemi və emosional dözümlülüyü fərqlidir. Qorxu filmləri xüsusilə uşaqların, hamilə qadınların, ürək xəstəliyi və anksiyete pozuntusu olan şəxslərin fiziki və psixi sağlamlığı üçün ciddi təhdid yaradır. Bu səbəbdən media kontentini seçərkən fərdi həssaslıq mütləq nəzərə alınmalıdır.
