Gələcəkdə bu peşələr məhv ola bilər
Texnologiyanın, xüsusilə süni intellektin, avtomatlaşdırılmanın və robototexnikanın sürətli inkişafı yaxın 20 ildə əmək bazarını kökündən dəyişəcək. Rutin, təkrarlanan və məlumatların emalına əsaslanan bir çox peşə sıradan çıxmaq və ya tamamilə transformasiyaya uğramaq təhlükəsi ilə üz-üzədir.
Canlixeber.com gələcək 20 ildə yox olma riski ən yüksək olan 10 peşə və onların niyə təhlükədə olduğu barədə araşdırmanı təqdim edir.
- Data Girişi Mütəxəssisləri (Data Entry Operators)
Səbəb: Məlumatların sistemə köçürülməsi, rəqəmsallaşdırılması və sıralanması tamamilə avtomatlaşdırılır. Süni intellekt proqramları və optik xarakter tanıma (OCR) texnologiyaları böyük həcmli dataları insanlardan qat-qat sürətli və səhvsiz emal edə bilir. - Kassa Aparatı Operatorları və Kassirlər
Səbəb: Supermarketlərdə, geyim mağazalarında və restoranlarda sürətlə yayılan “özünəxidmət” (self-checkout) terminalları və “Amazon Go” tipli sensorlu, kassirsiz mağaza konseptləri bu peşəyə olan ehtiyacı minimuma endirir. - Mühasiblər və Auditorlar (Başlanğıc və Orta Səviyyə)
Səbəb: Fakturaların kəsilməsi, vergi hesabatlarının hazırlanması və balans hesabatlarının analizi artıq xüsusi proqram təminatları (məsələn, bulud əsaslı mühasibat sistemləri) tərəfindən avtomatik yerinə yetirilir. Strateji maliyyə məsləhətçiliyi qalsa da, rutin mühasibatlıq yox olacaq. - Müştəri Xidmətləri Təmsilçiləri (Call Center Operatorları)
Səbəb: Təbii dili anlama (NLP) qabiliyyətinə malik olan süni intellektli çatbotlar və səsli asistanlar eyni anda minlərlə müştərinin sualını cavablandıra, problemləri həll edə bilir. İnsan operatorlara yalnız çox mürəkkəb və spesifik hallarda ehtiyac qalacaq. - Bank Tellirləri (Xəzinədarlar)
Səbəb: Onlayn və mobil bankçılığın inkişafı, həmçinin daha funksional bankomatların (ATM) yaranması insanların fiziki bank filiallarına getmə ehtiyacını azaldıb. Nağdsız ödənişlərin artması da bu prosesi sürətləndirir. - Fabrik və Montaj Xətti İşçiləri
Səbəb: Sənaye robotları artıq daha dəqiq, yorulmadan və 24/7 rejimində işləyə bilirlər. Robototexnikanın ucuzlaşması ilə istehsalat sahələrində fiziki əməyə əsaslanan montaj işləri tamamilə maşınların öhdəsinə keçəcək. - Səyahət Agentləri (Turizm Menecerləri)
Səbəb: İnsanlar artıq aviabiletləri, otelləri və tur paketlərini vasitəçi olmadan, birbaşa onlayn platformalar (Booking, Skyscanner, Airbnb və s.) vasitəsilə rezervasiya edirlər. Süni intellekt fərdiləşdirilmiş səyahət planlarını saniyələr ərzində hazırlaya bilir. - Hüquq Məsləhətçiləri və Paralegallar (Köməkçi Hüquqşünaslar)
Səbəb: Məhkəmə işlərinin, qanunvericiliyin araşdırılması, standart müqavilələrin hazırlanması və hüquqi sənədlərin təhlili süni intellekt tərəfindən mükəmməl şəkildə icra olunur. Vəkillik fəaliyyəti qalsa da, texniki hüquqi araşdırma işlərini maşınlar edəcək. - Çap və Mətbuat İşçiləri (Dizgiçilər, Korrektorlar)
Səbəb: Medianın və nəşriyyatın demək olar ki, tamamilə rəqəmsal formata keçməsi kağız çapına tələbatı kəskin azaldıb. Mətnlərdəki qrammatik səhvləri düzəldən və dizayn edən proqramlar bu sahədəki insan əməyini əvəz edir. - Taksi və Yük Maşını Sürücüləri (Uzunmüddətli Perspektivdə)
Səbəb: Sürücüsüz (avtonom) nəqliyyat vasitələrinin (Waymo, Tesla və s.) inkişafı növbəti 20 ildə logistika və sərnişindaşıma sektorunu tamamilə dəyişəcək. Xüsusilə magistral yollarda yük daşımaları tam avtomatlaşdırılmış yük maşınları ilə həyata keçiriləcək.
Qeyd edək ki, vu peşələrin yox olması insanların kütləvi işsiz qalacağı mənasına gəlmir. Tarixi sənaye inqilablarında olduğu kimi, köhnə peşələr sıradan çıxdıqca, süni intellekt mühəndisliyi, data analitikası, kibertəhlükəsizlik və “insan toxunuşu” tələb edən (psixologiya, yaradıcılıq, idarəetmə) tamamilə yeni iş sahələri yaranır. Keçid dövründə ən vacib bacarıq “adaptasiya dərəcəsi” (AQ) və davamlı öyrənmə olacaqdır.
